EKOLOGIK JINOYATLAR UCHUN JINOIY JAVOBGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBA
DOI:
https://doi.org/10.68023/wafj4409Keywords:
Ekologiya, ekotsid, ekotizim, ekologik huquqbuzarlik, bioxilma-xillik, ekologik xavfsizlik, atrof-muhit, javobgarlik, qonunchilik, jinoyat, chiqindilar, barqarorlik.Abstract
Bugungi kunda global miqiyosdagi ekologik muammolar suv resurslarining kamayib borishi, havo ifloslanish darajasining ortishi,
biologik xilma-xillikning yo‘qolib borishi va chiqindilar muammosi kundan kunga salbiy tus olmoqda. Bu kabi muammolarga sababchi
bo‘layotgan ekologik huquqbuzarlarning soni ortib borishi javobgarlik insituti takomillashuvini taqazo etmoqda. Xususan, jinoyatlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda ekologik jinoyatlarni sodir etayotganlar harakatlari daraxtlarni noquniy kesish, belgilanmagan hududga chiqindi tashlash va ichimlik suvidan noqilona foydalanishda namoyon bo‘lmoqda. Mazkur huquqbuzarliklar ekologik xavfsizlikni ta’minlashga salbiy ta’sir ko‘rsatib, tabiiy resurslarning kamayishiga hamda atrof-muhit holatining yomonlashishiga sabab bo‘lmoqda. Shu bois ekologik huquqbuzarliklarning oldini olish va ularni sodir etgan shaxslarga nisbatan samarali javobgarlik choralarini qo‘llash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada so‘nggi yillarda ekologik huquqbuzarlarga qo‘llaniladigan kuchaytirilgan jazo tizimi va natijalari tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajribada atrof muhit muhofazasi sohasiga oid amalga oshirilayotgan muhim o‘zgarish va yangilanishlar samaradorligi ko‘rib chiqiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (yangi tahrir). – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 2023. (62-modda).
2. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga atrof-muhit, hayvonot va o‘simlik dunyosining muhofazasini kuchaytirish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlashga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2025.
3. O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
4. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
5. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi vazirligi matbuot xizmati. “Davlat ekologik nazorati natijalari: 2023–2025-yillarda amalga oshirilgan ishlar”. – 27.06.2025.
6. Zamin.uz. “O‘zbekistonda ekologik jinoyatlar bo‘yicha sud amaliyoti va statistik ko‘rsatkichlar”. – 10.11.2025.
7. European Parliament. Environmental crimes: Parliament adopts new rules to strengthen sanctions and introduce the concept of ecocide. – 27 February 2024. 8. European Parliament and Council of the European Union. Directive on the protection of the environment through criminal law and replacing Directive 2008/99/EC. – 2023–2024.
9. World Economic Forum. Why environmental crimes need stronger global action and stricter penalties. – 30 August 2021.
10. Stop Ecocide International. The campaign for recognition of ecocide as an international crime. – 22 June 2021.
11. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali. “Atrof-muhitni muhofaza qilish, hayvonot va o‘simlik dunyosini asrash hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga qaratilgan qonunchilikdagi yangi o‘zgarishlar”. – 08.04.2026.
12. Gandhi M. Collected Works of Mahatma Gandhi. – New Delhi: Publications Division, Government of India.
13. United Nations Environment Programme (UNEP). Environmental Rule of Law: First Global Report. – Nairobi: United Nations Environment Programme, 2019.
14. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Environmental Crime: A Threat to Sustainable Development. – Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime.
15. European Union. Environmental Crime Directive: Protection of the environment through criminal law. – Brussels: European Union Publications Office
